arrow_back Wróć do bloga

Odpady poubojowe – kategorie, przechowywanie i odbiór

calendar_today2026-09-16 personZespół Zbiornica
Zaplecze zakładu mięsnego - zamknięte pojemniki na odpady poubojowe na umytym placu

Czym są odpady poubojowe

Odpady poubojowe to wszystko, co przy uboju i rozbiorze zwierzęcia nie trafia do sprzedaży jako żywność. Krew, skóry, kości, ścinki, tłuszcz, treść przewodu pokarmowego, łby i pióra drobiu, konfiskaty weterynaryjne. W przepisach nazywają się ubocznymi produktami pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) i podlegają rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009.

Powstają w rzeźniach i ubojniach, w zakładach rozbioru, w masarniach i przetwórniach mięsa. Jesienią dochodzi jeszcze jedno źródło – ubój w gospodarstwie na użytek własny, który dla wielu rodzin na wsi wciąż jest stałym punktem kalendarza.

Dla zakładu to strumień ciągły. Dla rolnika to jednorazowy problem raz w roku. Zasady są jednak wspólne: każdy materiał ma swoją kategorię, a kategoria przesądza o tym, jak go przechowywać, czym przewieźć i dokąd oddać.

Kategoria 3 – większość tego, co zostaje po uboju

Jeżeli zwierzę zostało ubite w rzeźni i po badaniu przedubojowym uznane za nadające się do uboju, większość produktów ubocznych trafia do kategorii 3, czyli najniższego ryzyka. Art. 10 rozporządzenia 1069/2009 wymienia tu między innymi:

  • krew zwierząt bez objawów choroby przenoszonej przez krew (lit. d),
  • skóry i skórki ze skrawkami, rogi, stopy z paliczkami, szczecinę świńską, pióra i łby drobiu (lit. b),
  • tkankę tłuszczową (lit. o),
  • kości, ścinki i części zdatne do spożycia, które nie idą do sprzedaży z powodów handlowych (lit. a), oraz produkty uboczne z produkcji żywności, w tym odtłuszczone kości i skwarki (lit. e),
  • tusze i części uznane za niezdatne do spożycia, ale bez objawów choroby przenoszonej na ludzi lub zwierzęta (lit. b ppkt i).

U przeżuwaczy objętych badaniem w kierunku TSE krew, skóry i rogi mieszczą się w kategorii 3 tylko przy ujemnym wyniku tego badania.

Kategoria 3 ma realną wartość. Może trafić do produkcji karmy dla zwierząt domowych, do biogazowni albo do przetwórstwa oleochemicznego. Właśnie dlatego tak ważne jest, żeby jej nie zanieczyścić.

Kategoria 2 – treść przewodu pokarmowego i konfiskaty z objawami choroby

Do kategorii 2 należy treść przewodu pokarmowego (art. 9 lit. a). To materiał, który w każdej ubojni powstaje codziennie i który trzeba odseparować od reszty już na linii.

Kategoria 2 obejmuje też materiał, który nie jest ani kategorią 1, ani kategorią 3 (art. 9 lit. h). W praktyce chodzi przede wszystkim o części uznane przez lekarza weterynarii za niezdatne do spożycia, u których stwierdzono objawy choroby przenoszonej na ludzi lub zwierzęta.

Jest jeszcze art. 9 lit. g, o którym trzeba pamiętać przy każdym pojemniku: mieszanina materiału kategorii 2 z materiałem kategorii 3 staje się w całości materiałem kategorii 2. Jedno wiadro treści żołądków wlane do beczki z krwią zmienia kategorię całej beczki.

Kategoria 1 – materiał szczególnego ryzyka

Materiał szczególnego ryzyka (SRM) to tkanki, które przy gąbczastej encefalopatii bydła i innych TSE niosą największe zagrożenie. Art. 8 lit. b rozporządzenia 1069/2009 zalicza go do kategorii 1, razem z całymi zwierzętami i częściami, które go zawierają.

Wykaz SRM zawiera załącznik V do rozporządzenia (WE) nr 999/2001. Polska ma status kraju o znikomym ryzyku BSE, więc obowiązuje u nas lista węższa niż w krajach o wyższym ryzyku:

U bydła w wieku powyżej 12 miesięcy SRM to czaszka z wyłączeniem żuchwy, zawierająca mózg i oczy, oraz rdzeń kręgowy. U owiec i kóz w wieku powyżej 12 miesięcy albo takich, którym wyrżnął się stały siekacz – czaszka z mózgiem i oczami oraz rdzeń kręgowy.

Jelita, migdałki i kręgosłup bydła, które w części starszych opracowań nadal figurują jako SRM, przy statusie znikomego ryzyka do tej listy nie należą. Warto to wiedzieć, bo kierowanie ich do kategorii 1 niepotrzebnie zawęża drogi zagospodarowania materiału.

Rzeźnia usuwa SRM i zgodnie z pkt 3 załącznika V do rozporządzenia 999/2001 natychmiast po usunięciu zabarwia go barwnikiem lub w inny sposób oznakowuje. Materiał kategorii 1 unieszkodliwia się przede wszystkim przez spalenie, bezpośrednio albo po przetworzeniu w zatwierdzonym zakładzie. Nie wraca do pasz ani nawozów.

Jak przechowywać odpady poubojowe w zakładzie

Rozporządzenie (UE) nr 142/2011, w załączniku VIII, wymaga gromadzenia materiału w nowych zaplombowanych opakowaniach albo w zakrytych, szczelnych kontenerach, czyszczonych lub dezynfekowanych po każdym użyciu. Przesyłki różnych kategorii przechowuje się osobno i tak, by dało się je zidentyfikować.

Każdy pojemnik ma etykietę z kategorią i napisem: “wyłącznie do usunięcia” dla kategorii 1, “nie do spożycia przez zwierzęta” dla kategorii 2 i “nie do spożycia przez ludzi” dla kategorii 3. Kolorowe oznaczenia – czarny, żółty, zielony z dużą zawartością niebieskiego – są obowiązkowe przy wysyłce do innego państwa Unii.

Z rozporządzenia (WE) nr 853/2004 wynikają wymagania dla samej ubojni: zamykane na klucz urządzenia do chłodniczego przechowywania mięsa uznanego za niezdatne do spożycia, wyznaczone miejsce na obornik i treść przewodu pokarmowego, usuwanie części niezdatnych jak najszybciej i tak, by nie stykały się z mięsem.

Osobna sprawa to temperatura. Nieprzetworzony materiał kategorii 3, który ma trafić do produkcji pasz lub karmy dla zwierząt domowych, musi być przewożony schłodzony, zamrożony albo zakiszony, chyba że zostanie przetworzony w ciągu 24 godzin.

Jak często powinien być odbiór

Przepisy nie podają sztywnej częstotliwości. Art. 21 ust. 1 rozporządzenia 1069/2009 wymaga gromadzenia i przewozu produktów ubocznych bez nieuzasadnionej zwłoki i w warunkach, które nie stwarzają zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt.

W praktyce o rytmie odbiorów decydują wielkość produkcji, pojemność chłodni i przeznaczenie materiału. Odbiór może być codzienny, kilka razy w tygodniu albo rzadszy – wszystko zależy od tego, ile materiału powstaje i jak długo można go bezpiecznie przechować. Zawsze lepiej ustalić stały grafik, niż dzwonić, gdy kontenery są pełne.

Jesienny ubój w gospodarstwie na użytek własny

Ubój poza rzeźnią wolno przeprowadzić tylko na własne potrzeby i tylko dla określonych gatunków. Art. 17 ust. 1a ustawy o produktach pochodzenia zwierzęcego wymienia bydło do dwunastego miesiąca życia, świnie, owce, kozy, drób, zajęczaki oraz zwierzęta dzikie utrzymywane w warunkach fermowych. Starszego bydła w gospodarstwie ubić nie można.

Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1091). Ubój trzeba zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii co najmniej 48 godzin wcześniej, z wyjątkiem drobiu i zajęczaków (§ 4 ust. 1). Mięso świń musi zostać zbadane na obecność włośni i nie wolno go spożyć ani przetworzyć przed otrzymaniem wyniku (§ 7 i § 12). Ubój bydła, owiec, kóz i świń zgłasza się też w systemie IRZplus, w ciągu 7 dni.

Przy owcach i kozach starszych niż 12 miesięcy albo ze stałym siekaczem dochodzi SRM. Zgłoszenie uboju składa się wtedy na piśmie, z oświadczeniem, że materiał szczególnego ryzyka zostanie zagospodarowany na koszt rolnika zgodnie z przepisami (§ 4 ust. 3). Czaszki i rdzenia takiej owcy nie można więc zakopać ani wyrzucić – trafiają do zakładu jako kategoria 1. Cielęta urodzone w Polsce i ubite przed ukończeniem 12 miesięcy SRM nie mają.

Produkty uboczne z drobiu i królików ubitych w gospodarstwie, bez objawów choroby, to materiał kategorii 3 (art. 10 lit. c rozporządzenia 1069/2009). Mięsa z uboju na użytek własny nie wolno sprzedawać, a za wprowadzenie go na rynek ustawa przewiduje karę od 1000 do 5000 zł.

Dokumenty przy każdym odbiorze

Każda partia odpadów poubojowych wyjeżdża z zakładu z dokumentem handlowym, sporządzonym według wzoru właściwego dla kategorii. Od 18 marca 2026 r. obowiązują nowe wzory tych dokumentów. Co w nich wpisać, ile egzemplarzy przygotować i jak długo je przechowywać, opisaliśmy we wpisie o dokumencie handlowym i transporcie UPPZ.

Ubojnia prowadzi też rejestr wysyłek (art. 22 rozporządzenia 1069/2009) i przechowuje dokumentację co najmniej dwa lata. Za gromadzenie i przewóz niezgodne z art. 21 ust. 1 ustawa o zdrowiu zwierząt przewiduje karę od 0,1 do 0,8 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a za brak dokumentu handlowego – od 0,2 do 2,3 (art. 99 pkt 6 i 7).

Trzy błędy, które widać przy kontroli

Wspólny pojemnik “na wszystko”. Treść przewodu pokarmowego i konfiskaty lądują razem z krwią i kośćmi, a cała partia z kategorii 3 robi się kategorią 2.

Nadmiarowe SRM. Części, które przy statusie znikomego ryzyka nie są materiałem szczególnego ryzyka, trafiają do kategorii 1 “na wszelki wypadek”. Bezpiecznie dla inspekcji, ale bez potrzeby.

Odpady z uboju gospodarczego w kompostowniku, w lesie albo w pojemniku na śmieci. To wciąż zdarza się jesienią i wciąż jest jednym z najprostszych sposobów, żeby zwabić do gospodarstwa dziki – a w regionach dotkniętych ASF to ryzyko szczególnie realne.

Odbiór odpadów poubojowych przez Zbiornicę Skórzec

Prowadzimy gospodarkę UPPZ kategorii 1, 2 i 3 pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej. Obsługujemy ubojnie, masarnie i zakłady mięsne w trybie jednorazowym lub stałym – stali klienci pracują na harmonogramie odbiorów z podstawionymi pojemnikami lub zbiornikami. Szczegóły współpracy opisuje strona odbioru odpadów poubojowych oraz informacje dla ubojni.

Nasze pojazdy są dopuszczone do przewozu UPPZ i dezynfekowane po kursie. Każdy transport dokumentujemy dokumentem handlowym, którego kopia zostaje u klienta, a materiał trafia do zatwierdzonego zakładu utylizacyjnego. Wycena odbioru z zakładów jest indywidualna. Jeśli nie masz pewności, do której kategorii należy dany materiał, zacznij od wpisu UPPZ – kategorie 1, 2 i 3.

Prowadzisz ubojnię, masarnię albo masz materiał szczególnego ryzyka po uboju w gospodarstwie? Zadzwoń lub wypełnij formularz kontaktowy. Ustalimy kategorie, dokumenty i termin odbioru, który potwierdzamy przy zgłoszeniu.